Warunki naturalne
Spisz ma wszystkie podstawowe atrybuty przyrodnicze typowe dla krajobrazu karpackiego. Jest uformowany z różnorodnej mozaiki pasm górskich i kotiin, przy czym kotliny zajmują w tej mozaikowej kompozycji miejce centralne a pasma górskie pełnią funkcję barier albo pomiędzy nimi albo między Spiszem i terenami sąsiednimi.
Trzy spiskie kotliny tworzą razem pasmo obniżeń w kształcie litery L. W górnej, północnej części nóżki pionowej litery mamy Kotlinę Lubowlańską, na dolnej, południowej części - Kotlinę Popradzką. Na jej poziomej części szukajmy trzeciej, Kotliny Hornadzkiej. Wszystkie trzy kotliny spiskie są zbudowane w przeważającej części z fliszowych skał osadowych, które przed około 50 milionami lat ułożyły się w paleogenie na dnie morza. Na nich leży niejednolita, wyłącznie śródlądowego pochodzenia wierzchnia warstwa czwartorzędowych osadów. Bezpośrednio pod stromymi szczytami Tatr rozpościera się Kotlina Popradzka, która jest wschodnim przedłużeniem rozległej Kotliny Liptowsko-Popradzkiej. Granicę pomiędzy nią a leżącą na zachód Kotliną Liptowską tworzy Szczyrbski Dział (Śtrbsky prah) tworzący płytkie obniżenie głównego europejskiego działu wodnego. Bez Kotliny Liptowsko-Popradzkiej usytu-ownej pośrodku Karpat Zachodnich Tatry nie byłyby Tatrami. Głęboko wklęśnięta depresja tektoniczna daje sąsiedniemu najwyższemu karpackiemu pasmu górskiemu możliwość doskonałego wywyższenia się i ukazania światu swojej majestatycznej wysokości. Kotlina Popradzka ma przeważne mało rozczłonkowaną rzeźbę terenu. Niskie płaskowyże przeplatające się z płytkimi dolinami są pokryte olbrzymimi stożkami napływowymi, które w epokach lodowcowych naniosły rwące wody rzek wydatnie zasilane tatrzańskitni lodowcami. Za obłymi pagórkami Vrbovskej pahorkatiny (Pogórza Wrbowskiego) i niewysoką barierą Kozich Grzbietów rozpościera się Kotlina Hor-nadzka. Przeplatają się w niej kotlinowe pagórki z małymi kotiinami erozyjnymi, które powstały przez erozyjne powiększanie dolin rzecznych. Widocznymi skalnymi wzniesieniami pośrodku miękko uformowanej kotliny fliszowej są kopy trawertyno-we. Na jednej z nich stoi olbrzymi Zamek Spiski.
Na północnym wschodzie Spiszu leży Kotlina Lubowlańską zaliczana do pasma obniżeń Spisko-Szaryskiego Międzygórza, które ciągnie się od Pienin w kierunku południowo-wschodnim. Pod Plavćem pasmo to wchodzi na teren sąsiedniego Szarysza.
Magura Spiska jest praktycznie jedynym pasmem górskim, które całe leży w obrębie Spiszu i tworzy jedną z jego wewnętrznych barier górskich.
Grzbiet główny Magury Spiskiej jest zgięty na kształt bumerangu. Jedno ramię jest skierowane na zachód a jego zakończenie stanowi najwyższy szczyt pasma Repisko (1 259 m n.p.m.). Drugie ramię prowadzące na północny wschód dźwiga się również dopiero na końcu na Veter-nom vrchu (1 101 m n.p.m.). Asymetryczny grzbiet główny Magury Spiskiej opada bardziej stromą i krótszą stroną na południe Zdziarskiego Rowu i Kotiiny Popradzkiej. Północna część Magury Spiskiej leży z naszego punktu widzenia za Magurą, i dlatego nazywa się Zamagurze. W jego rzeźbie terenu długie grzbiety boczne i doliny przeplatają się z mniejszymi teraso-wymi polami i malowniczymi zamagurski-mi wioskami. Górską ozdobę Zamagurza stanowią Pieniny - jedno z najpiękniejszych pasm górskich na Słowacji. Rozpościerają się na powierzchni ponad 100 km2. Połowa z nich należy do Słowacji a druga połowa leży na terytorium Polski. Pieniny budują intensywnie sfałdowne skały pasa skalicowego.