Stara Wieś Spiska
Perłą Spiszu jest jego północno-zachodni zakątek, nazywany Zamagurze. Należy do najbardziej atrakcyjnych turystycznie terenów Słowacji, a jego centrum jest STARA WIEŚ SPISKA (Spiśska Stara Ves - 505 m n.p.m., 2 300 mieszkańców). Miasto leży w pobliżu granicy słowacko-polskiej, przy ujściu potoku Rieka do Dunajca. Od miasta powiatowego Kieżmark jest odległa o 37 km, natomiast siedziba sąsiedniego powiatu Stara Lubowlia jest o 3 km bliżej. Pod względem liczby mieszkańców Stara Wieś Spiska jest trzecim najmniejszym miastem na Słowacji.
Do powstania miasteczka przyczynił się sołtys Frydrich z Huncowiec. W 1308 roku otrzymał od magistra Kakaśa pełnomocnictwo do założenia wioski na brzegu potoku Prinitz (starsza nazwa potoku Rieka). Miejscowość powstała w pobliżu albo na miejscu starszej osady, którą w dokumentach z pierwszej połowy XIII wieku przedstawia się jako Antiąua Viłla, czyli Stara Wieś. W średniowieczu tereny wsi nazywano Katzengrund - parcele kotów. Podobne nazewnictwo miały najstarsze zasiedlone grunty i w innych spiskich miastach, np. Katzwinkel (Zakątek kotów) w Lewoczy. Sąsiednia wieś polska do dzisiaj nazywa się Kacwin. W dzisiejszej nazwie miasteczka kryją się dwie interesujące informacje historyczne. Przydomek „Stara" oddaje wiek miejscowości i jednej z najstarszych parafii na Spiszu. Słowo „Wieś" otrzymywały w nazwie miejscowości, które w przeszłości pełniły funkcję targowego przystanku na szlaku handlowym.
W 1337 roku, po osobistej interwencji przeora zakonu kartuzjańskiego w Lechni-cy Jana u króla Karola Roberta, Stara Wieś Spiska przypadła temu zakonowi. Szczodry władca węgierski przysądził wieś zakonowi jako „wieczną jałmużnę". Miejscowość prosperowała stosunkowo dobrze
nawet w czasach, gdy była wsią pod-dańczą. Wiodło się zwłaszcza płócienni-kom i kupcom. Mieszkańcy wykorzystywali dogodne położenie na starym szlaku handlowym. Kupcy podróżujący pomiędzy Białą Spiską a Nowym Targiem chętnie wykładali swój towar na cotygodniowych i dorocznych targach w Starej Wsi Spiskiej, zwłaszcza gdy nie musieli płacić za niego myta. W rozwoju gospodarczym miasteczka najpomyślniejszy był 1399 rok, kiedy to król Zygmunt nadal mu przywileje miejskie, którymi dotychczas chlubiły się miasta spiskie po drugiej stronie Magury. Mniej sprzyjający dla Starej Wsi Spiskiej był natomiast wiek XV, który rozpoczął się pod znakiem napięcia politycznego pomiędzy Węgrami a koroną polską. Stara Wieś Spiska ma jednak wielką zasługę w tym, że grożący konflikt zakończył się bez szczęku oręża. Dwukrotnie bowiem udzieliła gościny negocjatorom w sąsiedzkim sporze. Najpierw 11 września 1411 roku spotkały się tu delegacje wysłane przez króla Zygmunta i króla polskiego Władysława a kilka tygodni później miasteczko odwiedzili sami władcy. Pół wieku później ponownie spotkali się w Starej Wsi Spiskiej wysłannicy obydwu monarchii, aby 21 lutego 1474 roku zawrzeć pokój tym razem pomiędzy królem Maciejem Korwinem i Kazimierzem Jagiellończykiem. Udręki wojenne nie ominęły miasta podczas dwóch „wspaniałych wypraw" w latach 1431 i 1433, kiedy to wojska husyckle, idąc przez Polskę, najechały Spisz i spaliły Starą Wieś Spiską. Upadek miasteczka zaczął się pogłębiać po 1563 roku, kiedy kartuzjański zakon zastąpili na dobrach Czerwonego Klasztoru świeccy właściciele i ograniczyli przywileje dobrze prosperującego do tej pory miasteczka. Sytuacja uległa poprawie dopiero po 1655 roku, kiedy to na prośbę magnata Władysława Rakoczego, cesarz Ferdynand III zezwolił Starej Wsi Spiskiej, ponownie organizować nawet z dodatkiem „na wieczne czasy", cotygodniowe targi i doroczny jarmark. Wiele nieszczęść przyniósł mieszkańcom miasteczka wiek XVIII. W 1710 roku wybuchła na tym terenie epidemia dżumy, którą podobno przeżył tylko
jeden rolnik i kilku z czeladzi. W dwa lata później całe miasteczko strawił pożar. Dalsze cztery niszczące pożary powtórzyły się w latach od 1746 do 1760. W czasie ostatniego z nich w popiół zamieniły się wszystkie domy, spadło sklepienie kościoła a pięć dzwonów na wieży stopiło się od gorąca.
Po rewolucji w latach 1848-1849, która dotknęła bezpośrednio także Zamagurze, powstał powiat magurski a jego siedzibą stała się Stara Wieś Spiska. Miasto dostało prawo i obowiązek administrowania 33 miejscowościami zamagurskimi. Po pierwszej wojnie światowej sytuacja zmieniła się, gdyż miasto leżało na terytorium, o które ubiegała się Polska i nowo powstała Czechosłowacja. Po konferencji pokojowej 28 lipca 1920 roku 13 zamagurskich miejscowości przypadło Polsce a okrojony powiat stał się najmniejszy w całej Czechosłowacji. W 1960 roku Stara Wieś Spiska przestała być siedzibą powiatu. Socjalistyczna industrializacja dała miastu dwa zakłady przemysłowe, które zmieniły jej dotychczasowy rolniczy charakter.