Warunki naturalne cz.II

Bardzo duże rozczłonkowanie rzeźby terenu w przełomie Dunajca nie pozwala turystom uświadomić sobie, że Pieniny wcale nie wyróżniają się wysokością nad poziomem morza. Nawet znane Trzy Korony po polskiej stronie nie przekraczają wysokości tysiąc metrów (brakuje im 18 metrów). Zakrawa na paradoks, że najwyższa część pasma nazywa się Małe Pieniny. W tym pogranicznym grzbiecie składającym się z kilku mniejszych skalic znajduje się najwyższy pieniński szczyt Wysoka (Vyso-ke skalky - 1 050 m n.p.m.). Dalej na południowy wschód, już na terenie sąsiedniej Wyżyny Lubowlańskiej, rzeźba terenu obniża się i staje się bardziej połoga. Z gładko wymodelowanej fliszowej rzeźby terenu sterczą malownicze skałki litmanow-skie. Jedna z nich jest przecięta przepiękną Jarabińską Cieśniawą z kaskadowymi wodospadami i olbrzymimi kotłami. Na północnym zachodzie Wyżyna kulminuje rozłożystym szczytem Eliaśovka
(1 023 m n.p.m). Północno-wschodnią część Wyżyny rozdziela romantyczna dolina Popradu z dziesięcioma wklęśniętymi meandrami. Góry Lewockie na granicy Spiszu z Szaryszem są masywnym fliszowym pasmem górskim, które przeszło złożony rozwój geologiczny. W starszym trzeciorzędzie znajdowało się w najgłębszej części morza. Ale dzięki ruchom tektonicznym wyłoniło się z morza i wydźwignęło na dzisiejszą wysokość. W gęstych lasach iglastych centralnego masywu kryje się Czarna Góra (1 289 m n.p.m.), najwyższy szczyt pasma. Z centrum wybiegają długie kaskadowe grzbiety boczne, między którymi leżą głęboko wklęśnięte doliny. Na południu grzbiety boczne rozszerzają się w Płaskowyż Olszawicki (01savicka pianina).
Południową i zachodnią część krajobrazu spiskiego tworzą pasma górskie, różniące się od fliszowych i skalistych gór północnych,. Tu spotykamy różne wysokie pasma górskie zbudowane ze skal krystalicznych i mezozoicznych skał osadowych. Najwyższymi i najpotężniejszymi górami Spiszu a właściwie całych Karpat są Tatry. Przewyższają okoliczne tereny o ponad tysiąc metrów i dlatego są dobrze widoczne z różnych, nawet odległych od siebie miejsc Spiszu, tak z Krompachów jak i Starej Lubowli. Wielka część Tatr stanowi nieodłączną częścią Spiszu. W związku z tym, że w tym przypadku chodzi o najważniejsze pod względem turystycznym tereny całej Słowacji, to Tatrom Wysokim i Tatrom Bielskim jest poświęcona specjalna książka z tej serii. Masywny mur Niżnych Tatr zahacza o Spisz tylko stosunkowo niskim leżącym na krańcach przedgórzem na dziale wodnym pomiędzy Czarnym Wagiem i Hor-nadem. Z północno-wschodniej części Niżnych Tatr wybiegają pomiędzy Kotlinę Popradzką i Kotlinę Hornadzką wąskie i stosunkowo niskie Kozie Grzbiety z najwyższym szczytem Kozim kamenom (1 255 m n.p.m.). Do turystycznie najbardziej przyciągających pasm górskich Spiszu należy Słowacki Raj. Ma on formę pierwotnie jednolitego płaskowyżu krasowego, który na mniejsze platformy wysokogórskie poszat-kowały głębokie cieśniawy z kaskadami wodospadów. Na północnym skraju Słowacki Raj jest odcięty przełomową doliną Horna-du. Wnętrze przeważnie wapiennego masywu kryje mnóstwo jaskiń. W największym stopniu odnosi się to do południowej płas-kowyżowej partii ze Strateńską i Dobśyńską Jaskinią Lodową. Rudawy Spiskie są rozdzielone na dwie części przez Dolinę Hni-lecką. Ta leżąca bardziej na północ, nazywająca się Hnilecke wciry, ma podobny jak Słowacki Raj charakter płaskowyżowy. Jednolitość krasowego płaskowyżu Galmus narusza kanionowa Dolina Poracka. Najwyższym szczytem Hnileckich wchów jest Bukovec (1 127 m n.p.m.). Na południe od Hnilca rozpościera się masywny grzbiet główny pasma tworzący południową granicę Spiszu. Dzieli się on na trzy części. W części wysuniętej najdalej na zachód dominuje szczyt Babina (1 277 m n.p.m.), w środkowej części potężny masyw Złotego Stołu (1 329 m n.p.m.), a na wschodzie grzbiet główny wznosi się najwyżej w rozłożysta Kojśovska hole (1 246 m n.p.m.). Wieniec okalających Spisz pasm górskich dopełniają na południowym wschodzie dwa masywne pasma. Leżącą bardziej na południe Czarną Górę przecina w poprzek dolny przełom Hornadu, który jest aktualnie zalany wodą zbiornika zapory Rużin. Z kompozycji gór i kotlin wschodniej części Spiszu wyłamuje się sąsiednie Branisko. W odróżnieniu od swoich sąsiadów rozciągniętych równoleżnikowo, Branisko jest pasmem z grzbietem głównym zorientowanym południkowo.
Spisz nie ma jednolitej sieci wodnej. Główny europejski dział wodny biegnący od Suńavy przez Ganovce i fłradok na grzbiety Gór Lewockich dzieli go na dwie prawie równorzędne części. Północno-zachodnią część Spiszu pozbawia nadmiaru wód sieć rzeczna spływająca do rzek Dunajec i Poprad, który Wisłą dostarcza je aż do Morza Bałtyckiego. Dunajec o Spisz tylko się „ociera" na jego północnym krańcu. Przybliża się do niego z Polski i po 17 kilometrach opuszcza go ponownie w kierunku Polski. Do Dunajca kierują się wszystkie rzeczki i strumienie Zamagurza oraz rwące tatrzańskie potoki przypływające z Doliny Białej Wody (Bielovodska dolina) i Doliny Jaworowej. Dominującym ciekiem wodnym Zamagurza jest rzeczka o zwykłej nazwie Rzeka. Za swoim bratem Dunajcem wybrała się również rzeka Poprad, która na terenie Spiszu jest najdłuższym, 160 kilometrowym ciekiem wodnym. Wody z Tatr Wysokich i Tatr Bielskich odprowadzają lewostronne dopływy Popradu. Największe z nich to potok Zimna Woda (Studeny potok) i Biała (Biela). Wody opadowe z północno-wschodniej części Spiszu spływają zlewnią Hornadu przez Cisę i Dunaj aż do Morza Czarnego. Hornad płynący pograniczem Kotiiny Hornadzkiej i Rudaw Słowackich ma słabiej rozwinięte dopływy lewostronne, największy z nich to Potok Lewocki. Na większej powierzchni prawostronnego dorzecza Hornadu zaznacza się rzeka Hnilec. Jest ona bardzo osobliwym, prawdopodobnie bardzo starym ciekiem wodnym, który w odróżnieniu od innych rzek z powodzeniem wymyka się okolicznym kotiinom karpackim. Tektoniczne wydżwignięcie Rudaw Spiskich uwięziło ją wśród grzbietów górskich i pozwala jej dopłynąć do Hornadu dopiero na południowo-wschodnim skraju Spiszu, w dolnym przełomie Hornadu przez masyw Czarnej Góry.