Kolonizacja sołtysia
Kolonizacja sołtysia Spiszu przebiegała w dwóchfalach. Większość miejscowości zamagurskich powstała w XIII i XW wieku, w czasie kolonizacji sołtysiej na prawie niemieckim. W zasiedlaniu brali udział przede wszystkim mieszkańcy spiskich miast i koloniści niemieccy. Polskich kolonistów sprowadzali zakonnicy z zakonu bożogrobców w Lendaku. Kolonizację organizowali sołtysi którzy podpisywali umowy dzierżawne z właścicielami gruntów. W przypadku Zamagurza były to umowy z rodzinami szlacheckimi ze Spiskiego Hrhowa i Brezowicy. Po kołonizacji sołtysiej na prawie niemieckim pozostało wiełe niezagospodarowanych gruntów z lasami. Dlatego też nastąpiła druga fala osadnictwa, określana jako kolonizacja sołtysia na prawie wołoskim. W XVI wieku w jej ramach dosiedlono istniejące miejscowości i założono nowe, np. Folwark (Stra-ńany). W tym też czasie pojawili się na Zamagurzu pierwsi Łemkowie. Zasiedlanie Zamagurza w XVII wieku przebiegło w czasie kolonizacji tzw. rozproszonej. Przez dzielenie terenów na przysiółki powstała Osturnia, Jeziersko, Mała Frankowa, Hagi i Zalesie.
Najwyżej położoną miejscowością w dolinie potoku Rieka pod Przełęczą Magurską (Magursko sedlo - 949 m) jest RELÓW (Relbv - 728 m n.p.m., 340 mieszkańców). Relów powstał jako niemiecka miejscowość pasterska jeszcze w XIII wieku. W źródłach jest wymieniana w 1344 roku. W 1568 roku osiadł we wsi czeski mistrz szklarski Jan Gruber, protoplasta rodziny Relowskich. Od klasztoru kartuzów nabył dla siebie i swoich potomków prawo wieczyste do sołectwa relow-skiego wraz z hutą szklą. Potomkowie Grubera byli sołtysami w Relowie jeszcze na początku XVIII wieku. Rdzennie spiską miejscowość JEZERSKO (720 m n.p.m., 100 mieszkańców) w dolinie Potoku Jezierskiego założyli w 1610 roku na gruntach należących do zamku niedzickiego uciekinierzy z Polski. Zamek do 1918 roku należał do Węgier. Nazwa Jezersko wywodzi się od skrytego w ciemnym lesie świerkowym zielonkawego jeziora, które powstało przez zagrodzenie potoku potężnym obsunięciem skał. Górski grzbiet nad jeziorem obniżył się o 30 metrów i przesunął o całych 100 metrów na południe.
W dorzeczu Potoku Osturniańsklego, który pod nazwą rlacwinka wpada w Polsce do Dunajca, leżą trzy rdzennie góralskie miejscowości. Największa z nich jest OS-TURŃA (717 m n.p.m., 450 mieszkańców) która ze swoją długością 7 kilometrów jest prawdopodobnie najdłuższą wsią potokową na Słowacji. Założono ją na gęsto zalesionych gruntach należących do panów
zamku niedzickiego podczas kolonizacji na prawie wołoskim około 1590 roku